Lista Forbes 30 Under 30 miała pokazywać najzdolniejszych młodych przedsiębiorców na świecie. Z czasem zyskała też inną, mniej chlubną sławę. Kilku jej laureatów usłyszało zarzuty oszustwa, a część trafiła do więzienia: od Sama Bankmana-Frieda z FTX, przez Charlie Javice z Frank, po Do Kwona z Terraform Labs. W 2026 r. do tego grona dołączyła kolejna osoba, Gökçe Güven, założycielka fintechu Kalder, wyróżniona przez Forbesa zaledwie rok wcześniej.
W internecie mówi się już żartem o „30 Under 30 to prison pipeline”, czyli prostej drodze z listy Forbesa do celi. W tym artykule zebraliśmy najgłośniejsze przypadki, ich aktualny status prawny (stan na listopad 2026 r.) oraz odpowiedź na pytanie, skąd na tej liście tylu oszustów i czego może się z tego nauczyć inwestor.
Oszuści z listy Forbes 30 Under 30: zestawienie
| Osoba | Firma | Na liście | Czego dotyczyła sprawa | Wyrok / status |
|---|---|---|---|---|
| Sam Bankman-Fried | FTX, Alameda Research | 2021, Finanse | Defraudacja miliardów dolarów klientów giełdy kryptowalut | 25 lat więzienia; apelacja oddalona w czerwcu 2026 r. |
| Caroline Ellison | Alameda Research | 2022, Finanse | Współudział w oszustwie FTX; przyznała się do 7 zarzutów | 2 lata; wyszła na wolność w styczniu 2026 r. |
| Charlie Javice | Frank | 2019, Finanse | Zawyżenie liczby klientów przy sprzedaży firmy JPMorgan za 175 mln USD | 85 miesięcy (ok. 7 lat); apeluje |
| Do Kwon | Terraform Labs | 2019, edycja Azja | Upadek Terra/Luna, straty inwestorów ok. 40 mld USD | 15 lat więzienia (grudzień 2025 r.) |
| Martin Shkreli | MSMB Capital, Retrophin | 2012, Finanse | Oszustwa na papierach wartościowych wobec inwestorów funduszu | 7 lat; wyszedł w 2022 r.; dożywotni zakaz działalności w branży farmaceutycznej |
| Nate Paul | World Class | 2016 | Fałszywe oświadczenia składane bankom | Przyznał się do 1 zarzutu; wyrok w 2025 r. bez kary więzienia |
| Joanna Smith-Griffin | AllHere Education | 2021, Edukacja | Zarzut wyłudzenia ok. 10 mln USD od inwestorów | Oskarżona w listopadzie 2024 r.; brak publicznie znanego wyroku |
| Gökçe Güven | Kalder | 2025, Marketing i reklama | Fałszywe przychody i klienci w rundzie seed za 7 mln USD | Przyznała się do winy; 25 miesięcy więzienia (październik 2026 r.) |
Do tej listy często dopisuje się jeszcze dwie osoby: Elizabeth Holmes z Theranos i Trevora Miltona z Nikoli. Żadne z nich nie było jednak laureatem 30 Under 30. Holmes była gościem i prelegentką szczytu Forbes Under 30, a Milton trafił na inną listę Forbesa, zestawienie najmłodszych miliarderów. Opisujemy ich niżej, bo ich historie dobrze pokazują ten sam mechanizm.
Sam Bankman-Fried i Caroline Ellison (FTX)
Sam Bankman-Fried, znany jako SBF, trafił na listę Forbesa w 2021 r., gdy jego giełda kryptowalut FTX była jedną z największych na świecie, a on sam uchodził za „efektywnego altruistę”, który zarabia miliardy, by je potem rozdać. W listopadzie 2022 r. FTX upadła w ciągu kilku dni. Okazało się, że pieniądze klientów giełdy były po cichu przekazywane do powiązanego funduszu Alameda Research i wydawane m.in. na inwestycje, nieruchomości i darowizny polityczne.
W listopadzie 2023 r. ława przysięgłych uznała go winnym siedmiu zarzutów oszustwa i spisku, a w marcu 2024 r. sąd skazał go na 25 lat więzienia i przepadek ok. 11 mld dolarów. 12 czerwca 2026 r. sąd apelacyjny drugiego okręgu jednogłośnie utrzymał wyrok, oceniając dowody oskarżenia jako „co najmniej solidne”. Bankman-Fried argumentował m.in., że FTX nie była niewypłacalna, bo jego inwestycja w firmę Anthropic zyskała na wartości, ale sąd tego argumentu nie przyjął. Pozostaje mu ewentualna skarga do Sądu Najwyższego USA i prośba o ułaskawienie, którą złożył do prezydenta Trumpa.
Caroline Ellison, była szefowa Alameda Research i partnerka SBF, znalazła się na liście w 2022 r. Przyznała się do siedmiu zarzutów i została kluczowym świadkiem oskarżenia. Dzięki współpracy dostała tylko 2 lata więzienia (wrzesień 2024 r.). Na wolność wyszła w styczniu 2026 r., po ok. 14 miesiącach, a amerykańska komisja papierów wartościowych SEC zakazała jej pełnienia funkcji kierowniczych w spółkach publicznych przez 10 lat.
Charlie Javice (Frank): 4 miliony fikcyjnych klientów
Charlie Javice trafiła na listę Forbesa w 2019 r. za startup Frank, który pomagał amerykańskim studentom wypełniać wnioski o pomoc finansową na studia. W 2021 r. firmę kupił bank JPMorgan Chase za 175 mln dolarów, a Javice została w nim dyrektorką zarządzającą. Bank płacił za bazę użytkowników: Frank deklarował ponad 4 mln klientów.
W rzeczywistości użytkowników było ok. 300 tys. Gdy JPMorgan poprosił o dane klientów, Javice zleciła stworzenie syntetycznej listy kilku milionów fikcyjnych osób. Oszustwo wyszło na jaw, gdy bank wysłał kampanię mailową do „klientów” Franka i większość wiadomości wróciła lub pozostała bez odpowiedzi.
W marcu 2025 r. ława przysięgłych uznała Javice winną oszustwa bankowego, oszustwa na papierach wartościowych, oszustwa telekomunikacyjnego (wire fraud) i spisku. We wrześniu 2025 r. sędzia Alvin Hellerstein skazał ją na 85 miesięcy więzienia (ok. 7 lat), nakazał zapłatę ok. 288 mln dolarów odszkodowania dla JPMorgan i przepadek 22 mln dolarów. Sędzia skrytykował przy tym badanie due diligence przeprowadzone przez bank, ale podkreślił, że karze oskarżoną za jej czyny, a nie bank za jego nieostrożność. Javice odwołuje się od wyroku i do czasu rozstrzygnięcia pozostaje na wolności za kaucją.
Współoskarżony Olivier Amar, dyrektor ds. wzrostu we Franku, w listopadzie 2025 r. dostał 68 miesięcy więzienia (5 lat i 8 miesięcy). Po odbyciu kary ma zostać deportowany do Kanady.
Do Kwon (Terraform Labs): 40 miliardów dolarów w kilka dni
Do Kwon, współzałożyciel Terraform Labs, znalazł się na azjatyckiej edycji listy 30 Under 30 w 2019 r. Jego firma stworzyła stablecoina TerraUSD, który miał utrzymywać wartość 1 dolara bez pełnego zabezpieczenia w gotówce, za pomocą algorytmu powiązanego z tokenem Luna. W maju 2022 r. mechanizm się załamał, a oba tokeny w kilka dni straciły niemal całą wartość. Inwestorzy na całym świecie stracili ok. 40 mld dolarów.
Kwon uciekł z Korei Południowej, w 2023 r. został zatrzymany w Czarnogórze z fałszywym paszportem, a potem wydany do USA. W sierpniu 2025 r. przyznał się do dwóch zarzutów, a 11 grudnia 2025 r. sąd w Nowym Jorku skazał go na 15 lat więzienia, więcej niż chciała prokuratura. Sędzia Paul Engelmayer nazwał jego przestępstwo „oszustwem na epicką, pokoleniową skalę”. Po odbyciu części kary Kwon może zostać przekazany do Korei Południowej, gdzie również grożą mu zarzuty.
Gökçe Güven (Kalder): najnowszy przypadek z 2026 r.
Gökçe Güven, turecka założycielka nowojorskiego fintechu Kalder (narzędzie do tworzenia programów lojalnościowych dla firm), znalazła się na liście Forbes 30 Under 30 w kategorii marketing i reklama w styczniu 2025 r. Rok później, pod koniec stycznia 2026 r., prokuratura federalna w Nowym Jorku postawiła jej zarzuty oszustwa na papierach wartościowych, oszustwa telekomunikacyjnego, oszustwa wizowego i kradzieży tożsamości.
Według prokuratury w rundzie seed w kwietniu 2024 r. Güven zebrała 7 mln dolarów od kilkunastu inwestorów na podstawie prezentacji pełnej fałszywych danych:
- twierdziła, że z Kaldera korzysta 26 marek, a kolejne 53 testują wersję darmową, choć część z nich miała tylko pilotaże z dużymi rabatami, a część nie miała z firmą żadnej umowy;
- wykazywała roczne przychody powtarzalne (ARR) na poziomie 1,2 mln dolarów;
- prowadziła dwa komplety ksiąg: prawdziwe do użytku wewnętrznego i zawyżone dla inwestorów;
- sfałszowanymi dokumentami miała się posłużyć także przy wniosku o amerykańską wizę O-1A dla osób o „wyjątkowych zdolnościach”.
W maju 2026 r. Güven przyznała się do jednego zarzutu oszustwa na papierach wartościowych, a pozostałe zarzuty umorzono. Pod koniec października 2026 r. sędzia Lewis Kaplan skazał ją na 25 miesięcy więzienia i zwrot ok. 6,7 mln dolarów pokrzywdzonym inwestorom.
Joanna Smith-Griffin (AllHere)
Joanna Smith-Griffin trafiła na listę w 2021 r. w kategorii edukacja. Jej startup AllHere tworzył chatbota AI dla szkół i zdobył m.in. kontrakt z okręgiem szkolnym w Los Angeles. W listopadzie 2024 r. została zatrzymana w swoim domu w Raleigh w Karolinie Północnej. Prokuratura zarzuca jej wyłudzenie od inwestorów ok. 10 mln dolarów: według aktu oskarżenia firma chwaliła się przychodami rzędu 3,7 mln dolarów, gdy w rzeczywistości miała ich ok. 11 tys. Smith-Griffin miała też podszywać się pod zewnętrznego konsultanta finansowego firmy, wysyłając inwestorom fałszywe informacje z utworzonego w tym celu adresu e-mail.
AllHere jest w upadłości likwidacyjnej. Do listopada 2026 r. nie znaleźliśmy publicznych informacji o wyroku w tej sprawie, dlatego oskarżoną obowiązuje domniemanie niewinności.
Martin Shkreli: „Pharma Bro” wciąż w sądach
Martin Shkreli znalazł się na liście Forbesa już w 2012 r., w kategorii finanse. Szerzej znany stał się w 2015 r., gdy jego firma Turing Pharmaceuticals podniosła cenę leku Daraprim z 13,50 do 750 dolarów za tabletkę. Do więzienia trafił jednak za coś innego: w 2017 r. skazano go za oszukiwanie inwestorów jego funduszy hedgingowych, a w 2018 r. usłyszał wyrok 7 lat. Wyszedł w 2022 r.
W 2022 r. sąd nałożył na niego także dożywotni zakaz działalności w branży farmaceutycznej i nakazał zwrot 64,6 mln dolarów zysków z Daraprimu. W 2026 r. Federalna Komisja Handlu (FTC) i prokurator generalna stanu Nowy Jork wnioskowały o ukaranie go za obejście tego zakazu. Shkreli toczy też głośny spór o jedyny egzemplarz albumu Wu-Tang Clan.
Nate Paul (World Class)
Nate Paul, inwestor nieruchomości z Austin w Teksasie, znalazł się na liście w 2016 r. W czerwcu 2023 r. usłyszał osiem zarzutów składania fałszywych oświadczeń instytucjom finansowym, by uzyskać kredyty. W styczniu 2025 r. przyznał się do jednego z nich, a w kwietniu 2025 r. został skazany bez kary więzienia. Forbes umieścił go na swojej liście „Hall of Shame”, czyli wyróżnień, które redakcja wolałaby cofnąć.
Elizabeth Holmes i Trevor Milton: spoza listy, ale z tej samej bajki
Elizabeth Holmes nigdy nie była laureatką 30 Under 30, choć występowała na szczycie Forbes Under 30, a w 2014 r. trafiła na okładkę magazynu jako najmłodsza miliarderka, która sama doszła do majątku. Jej firma Theranos obiecywała setki badań z jednej kropli krwi, ale technologia nie działała. Holmes odbywa karę ponad 11 lat więzienia, a w 2025 r. złożyła wniosek o złagodzenie wyroku do prezydenta Trumpa. Według stanu z początku 2026 r. wniosek nie był rozpatrzony, a planowany termin jej zwolnienia przypada na koniec 2031 r.
Trevor Milton, założyciel producenta ciężarówek wodorowych Nikola, w 2020 r. znalazł się w zestawieniu najmłodszych miliarderów Forbesa. Najsłynniejszym symbolem tej sprawy stał się film promocyjny, na którym rzekomo jadąca ciężarówka w rzeczywistości staczała się ze wzniesienia. W 2022 r. Milton został uznany winnym oszustwa, a w grudniu 2023 r. skazany na 4 lata. W marcu 2025 r. prezydent Trump go ułaskawił, przez co sąd nie mógł nałożyć na niego obowiązku zwrotu pieniędzy. Prokuratura chciała 680 mln dolarów dla akcjonariuszy Nikoli. Sama Nikola zbankrutowała w lutym 2025 r.
Skąd tylu oszustów na liście 30 Under 30?
1. Skala listy
Sama edycja amerykańska to co roku 600 osób: po 30 w 20 kategoriach. Do tego dochodzą edycje regionalne, m.in. europejska i azjatycka. Od startu listy w 2011 r. wyróżniono więc wiele tysięcy osób. Przy takiej liczbie kilkanaście głośnych spraw karnych jest statystycznie mało, a Forbes podkreśla, że zdecydowana większość laureatów rozwija normalne, uczciwe firmy. Problem polega na tym, że oszustwa z udziałem laureatów należą do największych w historii i to one zostają w pamięci.
2. Lista nagradza obietnice, a nie wyniki
Laureaci mają mniej niż 30 lat, więc ich firmy są zwykle młode i nie mają zbadanej, wieloletniej historii finansowej. Redakcja ocenia głównie dynamikę wzrostu, zebrane finansowanie, rozgłos i potencjał, czyli dokładnie to, co najłatwiej podkoloryzować. Forbes sam określa listę jako patrzącą w przyszłość i przyznaje, że „nawet Warren Buffett” nie przewiduje przyszłości ze stuprocentową trafnością. Lista nie jest audytem, a redakcja nie ma narzędzi prokuratury.
3. Kultura „fake it till you make it”
W świecie startupów przesadzanie z liczbami bywa traktowane jako element gry. Fundusze venture capital inwestują w historie o błyskawicznym wzroście, a założyciele uczą się, że muszą pokazać „hokejowy kij” na wykresie przychodów. Granica między optymistyczną prognozą a fałszerstwem jest jednak jasna: Javice wymyśliła klientów, Güven prowadziła podwójną księgowość, a Smith-Griffin podszywała się pod konsultanta. Presja, by osiągnąć wielki sukces przed trzydziestką, sprzyja chodzeniu na skróty.
4. Wyróżnienie działa jak wiarygodność
Miejsce na liście Forbesa otwiera drzwi do inwestorów, mediów i partnerów. Dla kogoś, kto zbudował firmę na fikcyjnych danych, to dodatkowa tarcza: „skoro Forbes ich wyróżnił, to ktoś to sprawdził”. Tymczasem często jest odwrotnie: Forbes opiera się na danych podanych przez kandydatów i inwestorów, którzy sami ich nie zweryfikowali.
5. Za oszustwami nie nadąża due diligence
W prawie każdej z tych spraw poszkodowani byli profesjonaliści: fundusze VC, wielki bank, inwestorzy instytucjonalni. JPMorgan nie sprawdził, czy 4 mln klientów Franka istnieje. Inwestorzy FTX nie mieli wglądu w to, gdzie trafiają pieniądze klientów. W gorączce rynku, gdy wszyscy bali się przegapić okazję, rundy finansowania zamykano w kilka tygodni, często bez badania ksiąg.
Wiarygodności samej listy nie poprawiły też wydarzenia w redakcji. W lipcu 2026 r. Forbes zwolnił Randalla Lane’a, dyrektora ds. treści i twórcę listy 30 Under 30, po ujawnieniu, że przyjął nieujawnioną płatność w wysokości 6 mln dolarów od założyciela firmy tworzącej dla Forbesa rankingi doradców finansowych. Wydawnictwo zleciło w tej sprawie niezależne dochodzenie.
Ile pieniędzy stracili inwestorzy?
| Sprawa | Skala |
|---|---|
| Terra/Luna (Do Kwon) | ok. 40 mld USD utraconej wartości |
| FTX (Bankman-Fried, Ellison) | ok. 8 mld USD brakujących środków klientów w chwili upadku; przepadek ok. 11 mld USD orzeczony wobec SBF |
| Frank (Javice, Amar) | 175 mln USD ceny przejęcia; ok. 288 mln USD odszkodowania zasądzonego od Javice |
| AllHere (Smith-Griffin) | ok. 10 mln USD według zarzutów |
| Kalder (Güven) | 7 mln USD zebranych w rundzie seed; 6,7 mln USD do zwrotu |
W 2023 r. przedsiębiorca Chris Bakke policzył na Twitterze (dziś X), że laureaci 30 Under 30 zebrali łącznie 5,3 mld dolarów finansowania, a zarzuty oszustw wobec nich dotyczyły ponad 18,5 mld dolarów. To jego własne, nieoficjalne wyliczenie, ale dobrze oddaje skalę. Po wyroku Do Kwona sama sprawa Terra przewyższa tę kwotę ponad dwukrotnie.
Czego uczą te historie inwestora?
Nie trzeba być funduszem VC, by wyciągnąć z tych spraw lekcję. Te same mechanizmy działają przy inwestycjach w małe spółki, udziały w startupach przez crowdfunding czy nowe tokeny kryptowalut. Sygnały ostrzegawcze:
- Wskaźniki, których nie da się zweryfikować. „Miliony użytkowników” czy „setki klientów” bez dostępu do surowych danych to za mało. Proś o dane źródłowe, wyciągi bankowe i kontakty do klientów.
- Brak niezależnego audytu. FTX nie miała porządnego audytu, a pieniądze klientów mieszały się ze środkami powiązanej firmy. Sprawdzaj, kto bada finanse spółki i czy aktywa klientów są oddzielone.
- Presja czasu. „Runda zamyka się w piątek” to klasyczny sposób na skrócenie due diligence. Uczciwy projekt da czas na sprawdzenie.
- Obietnice zysków bez ryzyka. Stablecoin Terra oferował w swoim ekosystemie ok. 20% rocznie przez protokół Anchor. Tak wysokie i stałe stopy zwrotu to sygnał ostrzegawczy, podobnie jak w piramidach finansowych.
- Autorytet zamiast danych. Okładka magazynu, nagroda, znani inwestorzy w rundzie czy wsparcie celebrytów nie zastąpią analizy liczb.
Jeśli sam szukasz finansowania dla startupu, warto wiedzieć, na co zwracają uwagę inwestorzy po tych aferach. Przygotuj rzetelny pitch deck, przejrzystą strukturę udziałową (cap table) i licz się z dokładniejszym badaniem niż kilka lat temu. Przydatne będą też nasze teksty o term sheecie i o tym, jak działają fundusze private equity.
FAQ: oszuści z listy Forbes 30 Under 30
Kto z listy Forbes 30 Under 30 trafił do więzienia?
Najgłośniejsze przypadki to Sam Bankman-Fried (25 lat), Do Kwon (15 lat), Charlie Javice (ok. 7 lat), Martin Shkreli (7 lat, już na wolności), Caroline Ellison (2 lata, na wolności od stycznia 2026 r.) i Gökçe Güven (25 miesięcy, wyrok z października 2026 r.).
Czy Elizabeth Holmes była na liście 30 Under 30?
Nie. Holmes była prelegentką szczytu Forbes Under 30 i bohaterką okładki Forbesa, ale nie laureatką listy 30 Under 30.
Czy Sam Bankman-Fried wyjdzie z więzienia?
W czerwcu 2026 r. sąd apelacyjny utrzymał wyrok 25 lat więzienia. Przy obecnym wyroku SBF może wyjść na wolność ok. 2044 r. Wcześniejsze wyjście byłoby możliwe tylko po ułaskawieniu lub złagodzeniu kary przez prezydenta, o co zabiega.
Jak Forbes tłumaczy obecność oszustów na liście?
Forbes podkreśla, że lista dotyczy potencjału i przyszłości, a nikt nie przewidzi jej ze stuprocentową pewnością. Redakcja stworzyła też własny „Hall of Shame” z nazwiskami, których wyróżnienia żałuje.
Czy na liście są Polacy?
Tak, Polacy regularnie trafiają do europejskiej edycji Forbes 30 Under 30. Żaden z polskich laureatów nie był bohaterem głośnej sprawy karnej opisanej w tym artykule.
Źródła: Departament Sprawiedliwości USA (Javice), Bloomberg Law (Amar), Al Jazeera (apelacja SBF), The Block (Do Kwon), TechCrunch (Güven), Hürriyet Daily News (wyrok Güven), TechCrunch (Smith-Griffin), Crowdfund Insider (Ellison), Axios (Milton), Fortune (Holmes), American Banker, The Guardian, Wikipedia. Stan prawny spraw według informacji dostępnych w listopadzie 2026 r. Osobom, wobec których nie zapadł prawomocny wyrok, przysługuje domniemanie niewinności.



